Hukuki El Atma Davalarında Son Tarih
Anayasa Mahkemesi 16 Ocak 2025 tarihli ve 2025/20 sayılı kararıyla, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’na eklenen Ek Madde 1’in birinci fıkrasına 2022 yılında eklenen üçüncü cümleyi iptal etmiştir. Aym iptal kararında ilgili kanun maddesinin Anayasa’nın 13., 35. ve 46. maddelerine aykırı olduğuna karar vermiştir. Bu cümle, imar planında kamu hizmetine ayrılan ve mülkiyet hakkı kısıtlanan taşınmazlar için beş yıl içinde idarece gerekli işlemler yapılmazsa, maliklerin adli yargıda tazminat davası açabileceğini öngörmekteydi. Kararın gerekçesinde mülkiyet hakkı ve hukuk devleti ilkesi vurgulandı:
- Mülkiyet hakkı: İmar planında kamu hizmetine ayrılan taşınmazlar, maliklerin tasarruf imkânlarını ciddi biçimde sınırlamakta; uzun süreli kısıtlama, mülkten barışçıl yararlanma hakkını ortadan kaldırmaktadır.
- Kamulaştırma ilkeleri: Anayasa’nın 46. maddesi uyarınca kamulaştırma, taşınmazın gerçek karşılığı peşin ödenerek yapılmalıdır. Oysa itiraz konusu kural, maliklere dava açma külfeti yükleyip, bedel ödenmeden taşınmazın idare adına tesciline imkân tanımaktadır.
- Hukuk devleti ilkesi: Kural, idarelere Anayasa’ya aykırı biçimde taşınmaz edinme imkânı tanımakta ve kamulaştırmasız el atmayı olağanlaştırmaktadır.
Her ne kadar karar, mülkiyet hakkını anayasal güvencelere uygun şekilde korumayı hedeflese de, kamulaştırmasız el atma davalarının hangi yargıda görüleceğine dair açık düzenlemenin iptali, uygulamada vatandaşlar açısından belirsizlik ve mağduriyet riskini beraberinde getirmiştir.
Bu karar, özellikle hukuki el atma davaları bakımından yargı yerini belirsiz hale getirmiştir. Vatandaşlar, haklarını ararken hangi mahkemeye başvuracaklarını kestirememe riskiyle karşı karşıya kalacaklardır. Mülkiyet hakkını güçlendirme amacı taşıyan karar, bu yönüyle pratikte yeni sorunların da kapısını aralamaktadır.
Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı, Resmî Gazete’de 30 Nisan 2025’te yayımlanmış olup 30 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir. Bu süre boyunca, kamulaştırmasız el atma davalarında adli yargının görevli olduğu mevcut düzenleme uygulanmaya devam edecektir.
Ancak iptal hükmünün yürürlüğe girmesiyle birlikte, kamulaştırmasız el atma davalarının hangi yargı kolunda görüleceğine ilişkin bir boşluk doğacaktır. Bu durum, mülkiyet hakkını korumayı amaçlayan kararın, uygulamada vatandaşların yargı yeri belirsizliği nedeniyle mağduriyetler yaşamasına yol açabileceği anlamına gelmektedir.
Dolayısıyla, ileride doğacak bu belirsizlikten kaçınmak isteyen taşınmaz maliklerinin, 30 Ocak 2026 tarihine kadar davalarını açmaları daha güvenli bir yol olarak görünmektedir.