Kamulaştırma Şerhi Davası Hukuki Yarar Kararı
YARGITAY 5. HUKUK DAİRESİ
Esas No : 2025/16026
Karar No : 2026/8399
İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ : Tekirdağ Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi
TARİHİ : 09.07.2025
SAYISI : 2025/1000 Esas, 2025/1005 Karar
DAVACI : …………….. vekili Avukat İbrahim Çınar
DAVALI : TEDAŞ Genel Müdürlüğü vekili Avukat Nihat Demirok
DAVA TARİHİ : 25.11.2023
KARAR : Düzeltilerek yeniden esas hakkında verilen karar
TEMYİZ EDEN : Davalı idare vekili
İLK DERECE MAHKEMESİ : …………….. Asliye Hukuk Mahkemesi
TARİHİ : 07.03.2025
SAYISI : 2023/356 Esas, 2025/92 Karar
Taraflar arasındaki 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 7 nci maddesi gereğince taşınmazın tapu kaydına konulan şerhin terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.
Kararın davacı vekilince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı idare vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Edirne ili, ……….. ilçesi, …………Mahallesi ………………… parsel sayılı taşınmazda davacı adına olan tapu kaydına davalı idarenin talebi üzerine 2942 sayılı Kanun’un 7 nci maddesi gereğince şerh konulduğunu, şerhin kaldırılmadığını, müvekkilinin mülkiyet hakkını kısıtlayan şerhin terkinini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın reddine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davanın reddine karar verilmesinin hatalı olduğunu ileri sürerek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı idarece kamulaştırmasız el atma davasındaki tescil hükmünün tapuda infazının sağlanması yerine taşınmaz tapu kaydına 31/b şerhi koydurulmasının kanunun amacına aykırı olduğu, buna göre İlk Derece Mahkemesince şerhin terkinine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulmasının doğru görülmediği gerekçesiyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; davacının talebi tapu kaydındaki 2942 sayılı Kanun’un 7 nci maddesi gereğince konulan şerhin terkini olduğu hâlde, 31/b şerhinin terkini kararının kurulması yerinde olmadığını, 31/b şerhinin inceleme mantığı ile 7 nci madde şerhinin inceleme mantığının birbirinden farklı olduğunu, davanın açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığını, davanın reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.
C. Gerekçe
1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2. Dava konusu taşınmazın tapu kaydı üzerine 06.08.2019 tarihinde davalı idare lehine 2942 sayılı Kanun’un 7 nci maddesi uyarınca kamulaştırma şerhi işlendiği, dava tarihine kadar ve halen açılmış bir kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası bulunmadığı gözetildiğinde davanın kabulüne karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir.
3. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukukî nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı idare vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.
4. Dava, 2942 sayılı Kanun’un 7 nci maddesi gereğince tapu kaydına konulan şerhin terkini istemine ilişkin olduğu hâlde, Bölge Adliye Mahkemesince 31/b şerhinin kaldırılması talebi olarak nitelendirilerek işbu maddeye göre gerekçe yazılmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmesi bozmayı gerektirir.
Ne var ki bu hatanın giderilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca Bölge Adliye Mahkemesi kararının düzeltilerek onanması gerekir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Davalı idare vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine,
2. Davalı idare vekilinin Bölge Adliye Mahkemesi kararına yönelik temyiz itirazının kısmen kabulü ile Bölge Adliye Mahkemesinin hüküm fıkrasının (II-1) bendinde yer alan “31-b” ibaresinin çıkartılması, yerine “7 nci” ibaresinin yazılması suretiyle DÜZELTİLEREK ONANMASINA,
Davalı idareden peşin alınan temyiz harcının istenildiğinde iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
06.05.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.
Bu karar, ofisimiz tarafından takip edilen dosyada verilmiştir. Yerel mahkemenin verdiği red kararı Tekirdağ BAM 3. Hukuk Dairesi tarafından kaldırılmış ve davanın kabulüne karar verilmiştir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesince İstinaf mahkemesinin kabul kararı onanmış ve kesinleşmiştir.
Bu Karar Neden Emsal Niteliğindedir?
Bu karar, kamulaştırma şerhi nedeniyle açılan davalarda “hukuki yarar yoktur” savunmasına karşı önemli bir Yargıtay içtihadıdır. Yargıtay, idarenin kamulaştırma şerhini uzun süre muhafaza etmesine rağmen bedel tespiti ve tescil davası açmaması hâlinde taşınmaz malikinin şerhin kaldırılmasını istemesinde hukuki yarar bulunduğunu açıkça kabul etmiştir.
Kararın Değerlendirilmesi
1. 2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 7. Maddesi Uyarınca Konulan Şerh Geçici midir?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca tapuya konulan kamulaştırma şerhi, idarenin kamulaştırma hazırlık sürecini güvence altına almak amacıyla konulan geçici bir koruma tedbiridir.
Bu şerh, idareye taşınmaz üzerinde süresiz bir hak tanımaz.
Yargıtay da bu kararında, idarenin şerh koyduktan sonra makul süre içerisinde kamulaştırma işlemlerini tamamlaması gerektiğini dolaylı olarak vurgulamaktadır.
2. Kamulaştırma Davası Açılmazsa Tapudaki Kamulaştırma Şerhi Kaldırılır mı?
Kararın en önemli sonucu şudur:
Şayet tapuya kamulaştırma şerhi konulmuş olmasına rağmen idare uzun süre boyunca kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davası açmamışsa, taşınmaz malikinin şerhin terkini davası açmasında hukuki yarar bulunmaktadır.
Bu durumda mahkeme, şerhin kaldırılmasına karar verebilir.
3. Mülkiyet hakkının korunması
Kamulaştırma şerhi;
- taşınmazın satışını zorlaştırabilir,
- kredi teminini engelleyebilir,
- yatırım kararlarını olumsuz etkileyebilir,
- taşınmazın ekonomik değerini azaltabilir.
Yargıtay’ın bu kararı, idarelerin belirsiz süreyle tapuda şerh bulundurmasının mülkiyet hakkını gereksiz şekilde sınırlayamayacağını göstermektedir.
4. Karardaki usul hatası sonuca etkili görülmedi
Bölge Adliye Mahkemesi, doğru sonuca ulaşmasına rağmen gerekçesinde yanlışlıkla 31/b şerhini tartışmıştır.
Yargıtay ise bunun maddi bir hata olduğunu, yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğini belirterek hükmü yalnızca düzelterek onamıştır.
Bu yönüyle karar, HMK m. 370/2 kapsamında düzelterek onama kurumunun da güzel bir uygulama örneğidir.
Sonuç
Bu karar, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca tapuya konulan kamulaştırma şerhinin idare tarafından süresiz şekilde muhafaza edilemeyeceğini açıkça ortaya koymaktadır. İdare, şerh koyduktan sonra makul süre içinde kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davasını açmazsa, taşınmaz malikinin şerhin terkini isteminde bulunmasında hukuki yarar vardır ve şerhin kaldırılmasına karar verilmesi gerekir. Bu yönüyle karar, mülkiyet hakkının korunması ve idarenin kamulaştırma yetkisinin belirsiz süreyle kullanılmasının önlenmesi bakımından emsal niteliği taşımaktadır.