Acele Kamulaştırmada Fazla Ödenen Bedelin İadesi Faizli mi, Faizsiz mi?

Acele kamulaştırma kapsamında taşınmaz malikine ödenen bedelin, daha sonra açılan bedel tespit ve tescil davasında belirlenen nihai kamulaştırma bedelinden yüksek çıkması hâlinde, aradaki farkın idareye iadesi gündeme gelir. Ancak bu noktada önemli bir soru ortaya çıkar: Fazla ödenen bedel yalnızca ana parasıyla mı iade edilmelidir, yoksa faiz de uygulanabilir mi?

Bu sorunun yanıtı, yalnızca iki bedel arasındaki farkın hesaplanmasından ibaret değildir. Ödemenin hangi karara dayanılarak yapıldığı, paranın bankada bloke edilip edilmediği, bankada nema oluşup oluşmadığı, iade alacağının ne zaman muaccel olduğu ve borçlunun temerrüde düşüp düşmediği ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

Acele kamulaştırma bedeli ile nihai kamulaştırma bedeli neden farklı olabilir?

2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 27. maddesi kapsamında yürütülen acele el koyma sürecinde belirlenen bedel, daha sonra Kanun’un 10. maddesi kapsamında açılan bedel tespit ve tescil davasında belirlenen nihai bedelden farklı olabilir. Sonraki yargılamada taşınmazın niteliği, emsal satışlar, değerleme ölçütleri ve bilirkişi raporları yeniden incelenebilir.

Örneğin acele el koyma dosyasında 1.500.000 TL ödenmiş, nihai kamulaştırma bedeli ise 950.000 TL olarak belirlenmişse, 550.000 TL tutarındaki farkın iadesi gündeme gelir. Ancak fazla ödemenin tespit edilmiş olması, bu tutara hangi tarihten itibaren ve hangi tür faiz uygulanacağını kendiliğinden açıklamaz.

Bedel tespiti, tescil ve faiz hesabının genel çerçevesi için Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası başlıklı yazımız da incelenebilir.

Fazla ödenen kamulaştırma bedeli faizli mi, faizsiz mi iade edilir?

Bu soruya her olay için geçerli, tek cümlelik bir yanıt vermek doğru değildir. Öncelikle birbirinden farklı üç konu ayrılmalıdır:

• Ana para: Acele el koyma dosyasında ödenen tutar ile nihai kamulaştırma bedeli arasındaki farktır.
• Bankada oluşan nema: Para banka hesabında bloke tutulmuşsa veya nemalandırılmışsa bu tutar üzerinden oluşan getiridir.
• İade alacağına ilişkin faiz: İade borcunun muaccel olması ve temerrüt koşullarının gerçekleşmesi gibi hukuki şartlara bağlı olarak gündeme gelebilecek faizdir.

Bu üç kalemin aynı hukuki kavrammış gibi ele alınması, yanlış sonuçlara yol açabilir. Özellikle bankada oluşan nemanın iadesi ile fazla ödeme alacağına temerrüt faizi yürütülmesi aynı şey değildir.

1. Fazla ödenen ana paranın iadesi

Nihai kamulaştırma bedeli, acele el koyma dosyasında ödenen tutardan düşükse, aradaki farkın iadesi talep edilebilir ve mahkemece bu yönde hüküm kurulabilir. Bununla birlikte, ana paranın iadesine karar verilmesi, iade tutarına mutlaka geçmişe dönük faiz işletileceği anlamına gelmez.

Acele el koyma dosyasında ödeme, o aşamada verilen mahkeme kararı doğrultusunda yapılmış olabilir. Sonraki yargılamada bedelin daha düşük belirlenmesi, taşınmaz malikinin ilk ödeme tarihinde kendiliğinden kötü niyetli olduğunu göstermez. Faiz sorumluluğu ayrıca değerlendirilmelidir.

2. Bankada oluşan nema kime ait olmalıdır?

Fazla bedelin bankada bloke tutulduğu durumlarda, ana para dışında bankada oluşan nemanın nasıl ele alınacağı önem taşır. Yargıtay uygulamasında, fazla yatırılan bedelin iadesi değerlendirilirken bankadan çekilme tarihine kadar oluşan nemanın da hesaba katılmasına ilişkin kararlar bulunmaktadır. Somut dosyada paranın gerçekten bloke edilip edilmediği, ne zaman çekildiği ve banka kayıtlarında hangi getirinin oluştuğu incelenmelidir.

Buradaki nema, idarenin iade alacağı için talep edebileceği temerrüt faiziyle karıştırılmamalıdır. Banka getirisi, paranın hesapta tutulması nedeniyle oluşur; temerrüt faizi ise iade borcunun ödenmemesiyle ilgili ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir.

3. İade alacağına ayrıca faiz uygulanabilir mi?

İdarenin fazla ödeme tutarı için faiz istemesi hâlinde, talebin hukuki dayanağı ve başlangıç tarihi açıklığa kavuşturulmalıdır. İade borcunun hangi tarihte muaccel hâle geldiği, ihtar veya talep gerekip gerekmediği ve temerrüdün hangi tarihte oluştuğu somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Bu nedenle, fazla ödemenin ilk yapıldığı tarihten itibaren her durumda faiz işletileceğini söylemek de, fazla ödeme mahkeme kararına dayandığı için hiçbir koşulda faiz istenemeyeceğini kabul etmek de isabetli değildir. Uygulanacak faiz türü ve başlangıç tarihi, ilgili mevzuat ve somut olayda uygulanabilir içtihatlar çerçevesinde belirlenmelidir.

Kamulaştırma bedeline ilişkin faiz başlangıcı ve hesaplama konusundaki ayrı değerlendirmeler için Yargıtay Kararlarına Göre Kamulaştırma Bedeline Faiz Hesabı ve Başlangıç Tarihi başlıklı yazımıza da bakılabilir.

[MASKELENDİ] ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNDEN
ESAS NO : 2021/179 Esas
KARAR NO : 2025/211
Davacı ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU BAŞKANLIĞI aleyhine mahkememizde açılan Kamulaştırma
(Bedel Tespiti Ve Tescil) davasının yapılan açık yargılaması sonunda;
1-Davanın davalı [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] Tüzel Kişiliği yönünden REDDİNE,
2-Davanın diğer davalılar yönünden KABULÜ ile;
-[MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] ada 1 parselsayılı taşınmazın davalı Sürmelikoç Köyü [MASKELENDİ]
Kişiliği dışındaki davalılar adına kayıtlı olan 3/4 pay oranındaki tapu kaydının İPTALİ ile, tüm takyidatlardan ari
olarak Hazine adına tapuya tesciline, Lisans süresince [MASKELENDİ] adına kullanım hakkı
tesisine,
3-Kamulaştırmaya konu [MASKELENDİ] ili, [MASKELENDİ] ilçesi, [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] 105 ada 1 parsel sayılı taşınmazın davalı
[MASKELENDİ] [MASKELENDİ] tüzel kişiliği dışındaki davalılar adına kayıtlı (3/4 pay oranı) kamulaştırma bedelinin 51.273,51TL
olduğunun tespitine,
4-Acele kamulaştırma dosyasında tespit edilen kamulaştırma bedeli daha yüksek olduğundan ve davalılar adına
ödenmesi için mahkememizin 2012/939 esas sayılı dosyasından T.C Ziraat Bankası Karakoçan Şubesine
müzekkere yazıldığından dolayı tekrar kamulaştırma bedelinin davalılar adına ödenmesi içinT.C Ziraat Bankası
Karakoçan Şubesine müzekkere yazılmasına yer olmadığına,
5-Davacı idare tarafından davalı [MASKELENDİ] Tüzel Kişiliği payına tekabül eden mahkememiz 2012/939 Esas
sayılı dosyasına depo edilen ve davalı [MASKELENDİ] Tüzel kişiliğine ödendiği anlaşılamayan 18.440,47TL
bedelin davacıya iadesine,
6-Davacı idare tarafından 27/06/2013 tarihinde mahkememiz 2012/939 Esas sayılı dosyasına depo edildiği
anlaşılan 73.761,91TL bedelden, 07/01/2014 tarihinde55.321,44TL’nin [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ]
[MASKELENDİ] [MASKELENDİ] ödendiği, 4.047,93TL bedelin işbu davalılara fazladan ödendiği [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ]
[MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] [MASKELENDİ] ve [MASKELENDİ] [MASKELENDİ]’a varsa ödenen faiziyle birlikte alınarak davacıya verilmesine,
7-Taşınmaz üzerinde varsa haciz, ipotek gibi tüm takyidatların bedele yansıtılmasına,
8-Kararın kesinleşmesi beklenilmeksizin İİK 28.maddesi gereği hüküm özetinin Yayladere Tapu Müdürlüğüne
gönderilmesine, tapuya yazılacak müzekkereye fen bilirkişisi raporu eklenmesine,
Dair davacı vekilinin ve davalı vekilinin yüzüne karşı diğer davalıların yokluğunda verilen karar tescil yönünden
kesin, bedel tespit yönünden verilen kararın tebliğinden itibaren 15 gün içerisinde Yargıtay temyiz yasa yolu açık
olmak üzere karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesinin 2024/956 Esas, 2026/1148 Karar sayılı kararı

Paylaşılan karar metninde, Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından açılan bedel tespit ve tescil davasında acele el koyma dosyasında önceden ödenen bedel ile nihai kamulaştırma bedeli arasındaki fark hakkında hüküm kurulmuştur. Kararın paylaşılan bölümünde yer alan tutarlar şöyledir:

Açıklama	Tutar
Acele el koyma dosyasında ödenen bedel	1.497.394,84 TL
Nihai kamulaştırma bedeli	930.736,56 TL
Fazla ödenen ve iadesine hükmedilen tutar	566.658,28 TL

Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi, 2024/956 Esas ve 2026/1148 Karar sayılı hükmünde, acele el koyma dosyasında 1.497.394,84 TL ödendiğini belirtmiş; nihai kamulaştırma bedelini 930.736,56 TL olarak belirlemiş ve aradaki 566.658,28 TL’nin davacı idareye iadesine karar vermiştir.

Kararın bir başka hüküm fıkrasında ise 930.736,56 TL tutarındaki nihai kamulaştırma bedeline, dava tarihi olan 28.02.2017’den acele el koyma bedelinin ödendiği 02.10.2020 tarihine kadar kamu alacakları için öngörülen en yüksek oranda faiz uygulanması düzenlenmiştir.

Bu kararın dikkat çekici yönü, fazla ödemenin iadesi ile nihai kamulaştırma bedeline ilişkin faiz hesabının ayrı hüküm fıkralarında ele alınmasıdır. Paylaşılan karar metninde 566.658,28 TL tutarındaki iade alacağına ayrıca faiz uygulanmasına ilişkin açık bir hüküm yer almamaktadır. Ancak bu durum, kararın fazla ödemenin her durumda faizsiz iade edilmesi gerektiğini kesin olarak ortaya koyduğu anlamına gelmez. Kararın kesinleşme durumu ve varsa sonraki kanun yolu kararları ayrıca kontrol edilmelidir.

Kamulaştırma bedelinin yüksek veya düşük belirlenmesiyle ilgili değerleme tartışmaları bakımından Kamulaştırma Bedelinin Yüksek Olması Emsal Karar başlıklı içerik de konuyla bağlantılıdır.

Faiz hangi tarihten itibaren hesaplanmalıdır?

İade alacağına faiz uygulanabileceği kabul edilse bile, başlangıç tarihi ayrıca gerekçelendirilmelidir. Olası tarihler; acele el koyma bedelinin ödendiği tarih, nihai bedelin belirlendiği tarih, iadenin talep edildiği tarih, iade borcunun muaccel olduğu tarih veya temerrüdün gerçekleştiği tarih olabilir. Bunlardan herhangi birinin her olayda otomatik olarak uygulanacağı söylenemez.

Ödemenin ilk aşamada mahkeme kararıyla yapılmış olması, ilk ödeme tarihinden itibaren temerrüt bulunduğu varsayımına engel olabilecek önemli bir olgudur. Buna karşılık, iade borcunun muaccel olduğu ve borçlunun temerrüde düştüğü bir dönem varsa, bu dönem bakımından faiz talebi ayrıca incelenebilir. İhtar gerekip gerekmediği, temerrüt tarihi ve uygulanacak faiz türü ilgili kanun hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Uygulamada hangi belgeler incelenmelidir?

• Acele el koyma dosyasındaki bilirkişi raporu ve bedel tespiti kararı,
• Ödemenin yapıldığını gösteren banka dekontları ve hesap hareketleri,
• Paranın bloke hesapta tutulup tutulmadığını ve varsa nema tutarını gösteren banka kayıtları,
• Bedel tespit ve tescil davasındaki bilirkişi raporları ve nihai hüküm,
• İstinaf veya temyiz kararları ve kararın kesinleşme durumu,
• İade talebi, ihtar ve tebligat belgeleri.

Bu belgeler, iade edilecek ana paranın belirlenmesinin yanı sıra, bankada oluşan nemanın ve ayrıca faiz talep edilip edilemeyeceğinin değerlendirilmesi açısından da önemlidir.

Sonuç: İade faizi otomatik olarak belirlenemez

Acele kamulaştırma kapsamında ödenen bedelin sonraki bedel tespit ve tescil davasında daha düşük belirlenmesi hâlinde, fazla ödenen tutarın iadesi gündeme gelebilir. Ancak ana para iadesi, bankada oluşan nema ve iade alacağına uygulanacak faiz birbirinden ayrı hukuki konulardır.

Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesinin 2024/956 Esas, 2026/1148 Karar sayılı kararında 566.658,28 TL’nin idareye iadesine hükmedilmiş, nihai kamulaştırma bedeline ilişkin faiz ise ayrıca düzenlenmiştir. Paylaşılan hüküm, iade tutarına faiz uygulanıp uygulanmayacağı konusunda tek başına genel ve kesin bir kural ortaya koymamaktadır.

Temel soru şudur: Mahkeme kararı uyarınca hukuken geçerli biçimde ödenen acele kamulaştırma bedelinin sonradan fazla olduğunun anlaşılması, taşınmaz malikini geçmişe dönük faiz borçlusu hâline getirir mi; yoksa faiz sorumluluğu iade borcunun muaccel olması ve temerrüt koşullarının gerçekleşmesiyle mi doğar? Bu sorunun yanıtı, her dosyada ödeme şekli, banka kayıtları, kararların içeriği ve uygulanacak hukuk kuralları birlikte değerlendirilerek verilmelidir.

Sıkça sorulan sorular

Acele kamulaştırmada fazla ödenen bedel geri alınabilir mi?

Nihai bedel, acele el koyma dosyasında ödenen tutardan düşük belirlenmişse, aradaki farkın iadesi gündeme gelebilir. İade tutarı ve kapsamı ilgili kararlar ile ödeme kayıtlarına göre belirlenir.

Fazla ödenen kamulaştırma bedeli mutlaka faiziyle mi iade edilir?

Her olayda otomatik olarak aynı sonuca varılamaz. Ana para iadesi, banka neması ve temerrüt faizi ayrı değerlendirilmelidir. Faiz türü ve başlangıç tarihi somut olayın hukuki koşullarına bağlıdır.

Bankada bloke edilen paranın neması da iade edilir mi?

Bankada bloke edilen bedel için nema oluşmuşsa, bu getirinin kime ait olacağı ve iade hesabına nasıl yansıtılacağı banka kayıtları ve uygulanabilir içtihatlar ışığında incelenmelidir.

İdare fazla ödenen bedel için ödeme tarihinden itibaren faiz isteyebilir mi?

Ödeme tarihinden itibaren faiz uygulanacağı varsayılamaz. İade borcunun muacceliyeti, temerrüt koşulları, ödeme kararının niteliği ve ilgili mevzuat değerlendirilmelidir.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut uyuşmazlıkta kararların tam metni, kesinleşme durumu ve banka kayıtları incelenmelidir.